คณาเภสัช เรื่องมหาพิกัด

herb-4-638

มหาพิกัด หรือมหาพิกัดยา คือ พิกัดใหญ่กว่าพิกัดธรรมดา โดยเอาตัวยาหลายสิ่งหลายอย่างมารวมกันเข้าเรียกชื่อเดียวกัน แต่น้ำหนักของตัวยาในมหาพิกัดหนักสิ่งละไม่เท่ากันหนักมากบ้าง หนักน้อยบ้าง ซึ่งสงเคราะห์ไว้แก้ในกองธาตุ กำเริบ หย่อน พิการ รือแก้ในลักษณะโรคแทรก โรคตาม แต่ก็อยู่ในขอบเขตที่กำหนดไว้ แบ่งมหาพิกัดได้ดังนี้

  1. มหาพิกัดตรี (ยา 3 สิ่ง)
  2. มหาพิกัดเบญจ (ยา 5 สิ่ง)
  3. มหาพิกัดทั่วไป (ยา 6 สิ่ง)

มหาพิกัดตรี (ยา 3 สิ่ง)
ประเภท 1 มหาพิกัดตรีผลา ตรีผลาเป็นพิกัดยาในคิมหันตฤดู (ฤดูร้อน) ถ้าจะใช้แก้ในสมุฏฐานต่างๆ จะใช้ส่วนของตัวยาในพิกัดแตกต่างกัน ดังนี้

1. มหาพิกัดตรีผลา ถ้าจะแก้เสมหะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้

  • ลูกสมอภิเภก 8 ส่วน (ปิตตะ)
  • ลูกสมอไทย 4 ส่วน (วาตะ)
  • ลูกมะขามป้อม 12 ส่วน (เสมหะ)

2. มหาพิกัดตรีผลา ถ้าจะแก้ปิตตะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้

  • ลูกสมอภิเภก 12 ส่วน (ปิตต)
  • ลูกสมอไทย 8 ส่วน (วาตะ)
  • ลูกมะขามป้อม 4 ส่วน (เสมหะ)

3. มหาพิกัดตรีผลา ถ้าจะแก้วาตะสมุฏฐาน มีส่วและตัวยาดังนี้

  • ลูกสมอภิเภก 4 ส่วน (ปิตต)
  • ลูกสมอไทย 12 ส่วน (วาตะ)
  • ลูกมะขามป้อม 8 ส่วน (เสมหะ)

ประเภท 2 มหาพิกัดตรีกฏุก ตรีกฏุกเป็นพิกัดยาในวสันตฤดู (ฤดูฝน) ถ้าจะใช้แก้สมุฏฐานต่างๆ จะใช้ส่วนของตัวยาในพิกัดแตกต่างกัน ดังนี้

1. มหาพิกัดตรีกฏูก ถ้าจะแก้เสมะหะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้

  • เหง้าขิงแห้ง 8 ส่วน (ปิตตะ)
  • เมล็ดพริกไทย 4 ส่วน (วาตะ)
  • ดอกดีปลี 12 ส่วน (เสมหะ)

2. มหาพิกัดตรีกฏุก ถ้าจะแก้ปิตตะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้

  • เหง้าขิงแห้ง 12 ส่วน (ปิตตะ)
  • เมล็ดพริกไทย 8 ส่วน (วาตะ)
  • ดอกดีปลี 4 ส่วน (เสมหะ)

3. มหาพิกัดตรกฏุก ถ้าจะแก้วาตะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้

  • เหงิ้งแห้ง 4 ส่วน (ปิตตะ)
  • เมล็ดพริกไทย 12 ส่วน (วาตะ)
  • ดอกดีปลี 8 ส่วน (เสมหะ)

ประเภท 3 มหาพิกัดตรีสาร ตรีสารเป็นพิกัดยาในเหมันตฤดู (ฤดูหนาว) ถ้าจะใช้แก้ในสมุฏฐานต่างๆ จะใช้ส่วนของตัวยาในพิกัดแตกต่างกัน ดังนี้

1. มหาพิกัดตรีสาร ถ้าจะแก้เสมหะสมุฎฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้

  • รากเจตมูลเพลิง 8 ส่วน (ปิตตะ)
  • เถาสะค้าน 4 ส่วน (วาตะ)
  • รากช้าพลู 12 ส่วน (เสมหะ)

2. มหาพกัดตรีสาร ถ้าจะแก้ปิตตะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้

  • รากเจตมูลเพลิง 12 ส่วน (ปิตตะ)
  • เถาสะค้าน 8 ส่วน (วาตะ)
  • รากช้าพลู 4 ส่วน (เสมหะ)

3. มหาพิกัดตรีสาร ถ้าจะแก้วาตะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้

  • รากเจตมูลเพลิง 4 ส่วน (ปิตตะ)
  • เถาสะค้าน 12 ส่วน (วาตะ)
  • รากช้าพลู 8 ส่วน (เสมหะ)

มหาพิกัดเบญจ (ยา 5 สิ่ง)
มหาพิกัดทั่วไป (ยา 6 สิ่ง)

Advertisements

1 Comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s